omroep flevoland

Wie deze zomer door tunnels in het zuiden van Europa rijdt, staat er vaak niet bij stil dat de aanleg ervan vele levens heeft gekost. Volgens bedrijfsarts in ruste André Weel van het Trefpunt Medische Geschiedenis in Nederland, op Urk, vormden juist die risico’s de basis voor moderne arbeids- en bedrijfsgeneeskunde.

Weel onderzoekt als vrijwilliger voor het Trefpunt de geschiedenis van arbeid en gezondheid. Daarbij speelt tunnelbouw een belangrijke rol. Weel legt uit dat bij de aanleg van tunnels enorme risico’s samen kwamen: gevaarlijke werkomstandigheden, ziektes en zware fysieke belasting.

Tunnels als kantelpunt
Een belangrijk keerpunt was de aanleg van de Simplontunnel tussen Zwitserland en Italië, begin twintigste eeuw. De bijna 20 kilometer lange tunnel gold als een prestigeproject, dat onder grote tijdsdruk werd gebouwd.
De omstandigheden waren extreem. In de tunnel liep de temperatuur op tot zo’n 40 graden en arbeiders werkten onder zware druk. Er vielen meer dan honderd doden. "Dat leidde tot een groeiend besef dat dit werk verwoestend was voor de gezondheid," aldus Weel.

Gevaarlijk werk
De arbeiders moesten het zware werk grotendeels handmatig uitvoeren. Ze gebruikten houwelen en dynamiet om door het gesteente te komen. Dat leidde regelmatig tot ongelukken en explosies.
Daarnaast waren de omstandigheden ondergronds ongezond. Slechte ventilatie zorgde voor giftige dampen en stof, en arbeiders liepen ziektes op. Eén daarvan was mijnworm, een darminfectie die ook in mijnbouw voorkwam en zich snel verspreidde door slechte hygiëne.

Internationale aandacht
De problemen bij de tunnelbouw zorgden dat er internationale aandacht kwam voor de arbeidsomstandigheden. Rond de opening van de Simplontunnel in 1906 kwam er een groot medisch congres in Milaan, waar deskundigen afspraken maakten over betere bescherming van arbeiders.
Ook ontstond daar de eerste internationale organisatie voor arbeid en gezondheid en werd de eerste kliniek voor beroepsziekten opgericht.

Canon in de maak
De geschiedenis van dit soort ontwikkelingen wordt nu vastgelegd door vrijwilligers van het Trefpunt Medische Geschiedenis in Nederland, op Urk. Zij werken aan een Canon van Arbeid en Gezondheid.

Dit gesprek is uitgezonden in het programma
Studio Flevoland! Elke werkdag tussen 15:00 en 19:00 uur te zien en te horen bij Omroep Flevoland. Tips? Stuur een e-mail.