Els Lucas: 'Bescherming van erfgoed in Flevoland komt vaak stroperig tot stand'
De voorgenomen sloop van twee gebouwen van het voormalige Computer Uitwijk Centrum bij het station in Lelystad leidt tot zorgen bij erfgoedvereniging Heemschut Flevoland. Advocaat Els Lucas uit Lelystad legt in Herberg Flevoland uit wanneer een gebouw officieel erfgoed is en welke juridische gevolgen die status heeft.
Gemeente bepaalt wat beschermd wordt
Volgens Lucas bieden de Erfgoedwet en de Omgevingswet mogelijkheden om gebouwen, landschappen en stads- of dorpsgezichten te beschermen. Gemeenten en provincies kunnen daarnaast zelf bepalen welke locaties zij als cultureel erfgoed willen aanwijzen.
Dat proces verloopt volgens haar niet altijd gemakkelijk. "Dat komt een beetje stroperig tot stand", zegt Lucas. Volgens haar staat cultuur bij bestuurders niet altijd hoog op de agenda, waardoor het lastig kan zijn om een gebouw tijdig op een erfgoed- of monumentenlijst te krijgen.
Wanneer een gebouw eenmaal op zo’n lijst staat, krijgt de eigenaar te maken met verplichtingen. Zo moet het pand in stand worden gehouden en kunnen er regels gelden voor verbouwingen en aanpassingen. Wie zich daar niet aan houdt, kan volgens Lucas te maken krijgen met bestuursdwang of andere maatregelen van de overheid.
Afhankelijk van lobby en politieke keuzes
De gebouwen in Lelystad zijn eigendom van een private partij. De gemeente kan daarom niet zomaar bepalen wat ermee gebeurt, legt Lucas uit. Veel hangt af van de lobby om de panden alsnog beschermd te krijgen.
Heemschut Flevoland probeert de gebouwen voor de toekomst te behouden. De panden zouden een kenmerkend voorbeeld zijn van het brutalisme, een bouwstijl waarbij robuuste vormen en veel beton worden gebruikt. "Wat dat betreft zou je denken: verstandig om dat te beschermen", zegt Lucas. Uiteindelijk is het volgens haar echter aan de gemeenteraad en het gemeentebestuur om daarover een oordeel te vellen.
"Plannen van gemeenten zijn niet altijd wijs"
Lucas waarschuwt dat bestuurders de cultuurhistorische waarde van een pand soms pas laat herkennen. Als voorbeeld noemt ze De Meerpaal in Dronten. Het gebouw heeft inmiddels een beschermde status, maar werd volgens Lucas ongeveer 25 jaar geleden nog met sloop bedreigd.
"Niet altijd zijn de plannen van de gemeente wijs", zegt zij. Lucas zat destijds in de gemeenteraad van Dronten en herinnert zich dat het veel moeite kostte om de gemeente op andere gedachten te brengen. De Meerpaal bleef uiteindelijk behouden en werd aangepast op een manier die volgens haar recht doet aan de cultuurhistorische betekenis van het gebouw.
Ook het Werkeiland in Lelystad noemt zij als voorbeeld. Volgens Lucas waren er ooit vergevorderde plannen om daar gebouwen te slopen, terwijl verschillende onderdelen later juist een beschermde status kregen. “Ze stonden te trappelen met sloophamers om daar de boel kort en klein te slaan”, aldus Lucas.
Nieuwe functie blijft mogelijk
Een erfgoedstatus betekent volgens Lucas niet automatisch dat een gebouw geen nieuwe bestemming kan krijgen. Een voormalig kantoorpand kan bijvoorbeeld worden verbouwd tot woningen, zolang de beschermde onderdelen van het pand behouden blijven.
Bij de Lelystadse panden kan dat in de praktijk wel ingewikkeld worden. De karakteristieke buitenkant en kleine ramen maken een verbouwing tot woningen mogelijk minder aantrekkelijk. Lucas ziet ook een andere optie: omdat het gebouw vlak bij de rechtbank staat en bijzondere beveiligingsvoorzieningen heeft, zou onderzocht kunnen worden of het geschikt is voor een beveiligde overheidsfunctie. Daarvoor moet de eigenaar wel willen meewerken of moet de overheid het pand aankopen.