Al in de 19e eeuw droomden ze van een trein over het water
De Lelylijn wordt vaak gepresenteerd als dé spoorverbinding van de toekomst. Een nieuwe trein tussen Lelystad en het noorden, met onderweg onder meer een station bij Emmeloord. Maar het idee om een trein dwars door het gebied van het huidige Flevoland te laten rijden, blijkt verrassend oud.
Al in de negentiende eeuw werd er gedroomd over spoorlijnen over en langs de toenmalige Zuiderzee. Zelfs voormalige bewoners van Schokland klopten ervoor aan bij koning Willem III.
Een spoorlijn over het water
De eerste Nederlandse spoorlijn tussen Amsterdam en Haarlem werd in 1839 geopend. Niet veel later ontstonden overal plannen voor nieuwe verbindingen. Dat bracht ook bewoners rond de Zuiderzee op ideeën. In 1859 werd Schokland ontruimd. Het merendeel van de voormalige eilandbewoners verhuisde naar Kampen, onder meer naar de wijk Brunnepe.
Vanuit Kampen schreven Schokkers later aan de koning met een opmerkelijk verzoek: leg een spoorlijn aan van Kampen, over Schokland, Urk en Marken naar Amsterdam. Het plan wordt beschreven in historische publicaties van de Schokkervereniging. Op dat moment lag tussen al die plekken natuurlijk nog gewoon de Zuiderzee.
Toch was het idee minder vreemd dan het nu klinkt. In de negentiende eeuw verschenen verschillende plannen om delen van de Zuiderzee droog te leggen. Ingenieur Jan Anne Beijerinck kwam in 1865 met een plan voor een afsluitdijk van Enkhuizen via Urk naar het Keteldiep bij Kampen. Het zuidelijke deel van de Zuiderzee zou daarna worden drooggelegd. Dat plan ging uiteindelijk niet door omdat het financieel te weinig zou opleveren. Spoorwegen en inpoldering werden daardoor al vroeg in samenhang bekeken: nieuw land betekende immers ook dat er nieuwe verbindingen moesten komen.
Eerst de polder, veel later de trein
Het zou nog tientallen jaren duren voordat de Zuiderzee daadwerkelijk veranderde. In 1918 werd de Zuiderzeewet aangenomen. De Afsluitdijk was in 1932 klaar en in 1942 viel de Noordoostpolder droog. Daarmee lag Schokland, ooit een eiland midden in zee, plotseling op het land. Maar een spoorlijn naar het voormalige eiland of naar Emmeloord kwam er niet.
Het idee van een snelle treinverbinding door de nieuwe polders verdween ondertussen nooit helemaal. In de tweede helft van de twintigste eeuw werden de plannen concreter. Uiteindelijk werd eerst het zuidelijke deel werkelijkheid: in 1988 kreeg Lelystad via de Flevolijn een spoorverbinding met Almere en de Randstad.
In 2012 volgde de Hanzelijn tussen Lelystad en Zwolle. Daarmee kun je tegenwoordig vanuit Amsterdam via Almere en Lelystad rechtstreeks richting Zwolle reizen. Maar één verbinding die al decennialang wordt besproken ontbreekt nog steeds: vanuit Lelystad via de Noordoostpolder richting Friesland en Groningen.
En daar is de Lelylijn
Dat ontbrekende stuk kennen we nu als de Lelylijn. Het huidige plan gaat uit van een nieuwe spoorverbinding van Lelystad naar Noord-Nederland. Emmeloord, Heerenveen en Drachten zijn belangrijke plekken langs de onderzochte route, al liggen het precieze tracé en het aantal stations nog niet definitief vast.
En daarmee is de discussie ineens opvallend herkenbaar. Waar Schokkers in de negentiende eeuw al droomden van een treinverbinding via hun voormalige eiland en Urk, wordt ruim 160 jaar later opnieuw gesproken over spoor door hetzelfde deel van Nederland.
Komt die trein er nu wél?
Ook dat is nog lang niet zeker. Het kabinet maakte op 16 oktober bekend opnieuw te laten onderzoeken hoe de Lelylijn dichterbij kan worden gebracht. Een commissie met Klaas Knot, Corien Wortmann en Ed Kronenburg kijkt onder meer naar alternatieve manieren om de spoorlijn te financieren en naar de economische ontwikkeling van Noord-Nederland. Naar verwachting komt het advies rond de zomer van 2027.
Het belangrijkste obstakel is geld. Het kabinet spreekt inmiddels over een investering van ongeveer 15 miljard euro. Het bedrag dat al voor de Lelylijn is gereserveerd blijft beschikbaar, maar er is op dit moment onvoldoende geld om daadwerkelijk met de aanleg te beginnen.
Voor Noordoostpolder betekent dat voorlopig opnieuw wachten.
Aukje van der Molen van het Cultuur Historisch Centrum Noordoostpolder vat dat beeld mooi samen: alsof ze met haar koffertje bij de Poldertoren in Emmeloord staat te wachten op een trein die al generaties lang wordt aangekondigd.
Of die trein er uiteindelijk daadwerkelijk stopt, moet nog blijken. Maar mocht de Lelylijn er ooit komen, dan is het zeker niet de eerste keer dat iemand op het idee kwam om hier rails neer te leggen. Daar werd al over nagedacht toen Flevoland voor het grootste deel nog water was.