Mysterie rond eeuwenoude leestekst bij oogarts opgelost
Wie weleens bij de oogarts of opticien is geweest, kent de tekst misschien wel: 'De Nederlanders ontleenen van de voorwerpen, die hen van jongs af aan omringen, vele denkbeelden en plooijen...'. De ouderwetse zinnen staan op een leeskaart die al meer dan 150 jaar wordt gebruikt. Maar waar komen die woorden eigenlijk vandaan? Hans Klaver, voormalig oogarts en vrijwilliger bij het Trefpunt Medische Geschiedenis op Urk, ging op onderzoek uit en ontdekte dat de tekst afkomstig is uit een boek uit 1774.
De leestekst werd in 1862 gepubliceerd door de bekende oogarts Herman Snellen. Hij ontwikkelde ook de letterkaart waarmee het zicht op afstand wordt getest. De leestekst is juist bedoeld om te controleren of iemand dichtbij goed kan zien en eventueel een leesbril nodig heeft.
Klaver gebruikte de kaart jarenlang bij zijn patiënten. Al tijdens zijn opleiding vroeg hij zich af waar de tekst vandaan kwam. "Iedereen had deze zelfde kaart op zijn spreekkamer om dat lezen te testen en niemand kon mij van de stafleden vertellen waar die tekst vandaan kwam."
Bijna honderd jaar ouder
Snellen vermeldde in zijn oorspronkelijke publicatie niet uit welk boek hij de Nederlandse tekst had overgenomen. Klaver besloot daarom zelf op onderzoek uit te gaan. Een paar jaar geleden voerde hij een gedeelte van de tekst in op Google Books. "Toen bleek dat je inderdaad zomaar op een boek uitkwam waar die tekst uitkwam."
Tot zijn verbazing bleek de tekst afkomstig uit De opkomst en bloei van de Republiek der Verenigde Nederlanden, een boek uit 1774 van Simon Stijl. Hij was arts, schrijver en politicus en woonde in Harlingen. Klaver wist later ook een oude uitgave van het boek uit 1778 op de kop te tikken.
Waarom nog steeds die ouderwetse spelling?
Opmerkelijk is dat de spelling van de leestekst nooit is gemoderniseerd. Volgens Klaver heeft dat vooral met traditie te maken. "De opticiens waren gewend aan die tekst en hij voldeed goed aan zijn doel." Bovendien waren alternatieve leeskaarten volgens hem vaak minder aantrekkelijk, omdat er reclame van optische bedrijven in verwerkt was.
De ingewikkelde zinnen hebben ook een voordeel. Ze zijn niet gemakkelijk uit het hoofd te leren. Daardoor moeten patiënten daadwerkelijk naar de letters kijken. Volgens Klaver wordt de historische tekst nog altijd bij veel oogartsen, opticiens en optometristen gebruikt.