Mysterie Hulkenstein: niet één, maar twee verdwenen kastelen

ZEEWOLDE • Zo 16 februari 2025 | 17:45 • Zondag 16 februari 2025 | 17:45

In het Nijkerkernauw bij Zeewolde liggen de fundamenten van twee kastelen. Dat vermoedt Henk Hovenkamp, oud-stadsarchivaris van Harderwijk. In archiefstukken van 500 jaar oud heeft de archivaris daar aanwijzingen voor gevonden.

In het Streekarchivariaat Noordwest Veluwe in Harderwijk heeft Henk Hovenkamp meerdere bronnen gelezen over Hulkenstein. "Ik heb de indruk dat het oude Hulkenstein best wel een flinke jongen geweest kan zijn", vertelt de archivaris terwijl hij de middeleeuwse tekst leest. "Dus een een kasteel met meerdere gebouwen."

Ergens op de bodem van het Nijkerkernauw bij Zeewolde moeten de fundamenten liggen van een middeleeuws slot. In augustus vorig jaar vond verslaggever Arend Dubbelboer de resten van dit vergeten slot Hulkenstein. Toch zijn er nog veel vragen en raadsels over dit verdronken slot. De zoektocht gaat door!

Vernieling en herbouw
In het begin van de zestiende eeuw werd Hulkenstein verwoest. Onduidelijk is wie hier voor verantwoordelijk is. Meerdere vijanden van Gelre worden in de geschiedenisboeken aangewezen. Wel is duidelijk dat Karel van Egmond, de hertog van Gelre, besloot om het slot opnieuw te bouwen.

Het nieuwe, herbouwde Hulkenstein is volgens Hovenkamp kleiner dan het oorspronkelijke kasteel. "Die kan net zo goed uit één toren bestaan hebben. Met bij wijze van spreken houten balustrade eromheen. Dus een stuk minder dan het oude hoogste."

Dat de nieuwbouw kleiner uitviel, is goed te verklaren volgens de archivaris. De Hertog van Gelre voerde veel oorlogen en de bodem van zijn geldkist kwam in zicht. "Die raakte zo langzamerhand ook wel een klein beetje heel erg door zijn geld heen, dus het is ook vanwege financiële redenen dat ik vermoed dat het nieuwe Hulkenstein wat kleiner is."

En in die paar woorden zit precies de crux van het verhaal. Na de verwoesting in 1517 is Hulkenstein niet op de zelfde plek opgebouwd, concludeert de oud-stadsarchivaris. Dat zou blijken uit oude rekeningen die in het archief van Harderwijk te vinden zijn.

De nieuwbouw zou wel in de buurt zijn gebouwd, vertelt Hovenkamp. "Dat is tenminste de interpretatie die ik daaraan geef. Alleen ik kan het nog niet hardmaken. Dan moeten we eerst meer gegevens hebben, ook archeologisch", vertelt Hovenkamp.

De stenen die vorig jaar zijn gevonden, zouden volgens de archivaris van Nieuw Hulkenstein zijn. Dat baseert hij op het formaat van de steen. "Die lijken mij meer zestiende eeuws dan anderhalve eeuw daarvoor."

De gevonden resten zijn dus letterlijk een heel nieuw kasteel in plaats van een renovatie op de oude fundamenten. "En daarom noemen ze het dus ook het 'nieuwe' Hulkenstein. Dat 'nieuwe' werd ook echt neergezet om te laten zien van het is niet op dezelfde plek."

Volgens Hovenkamp werd destijds bewust deze woorden gebruikt. "Er wordt heel expliciet gezegd nieuw Hulkenstein en men maakt dus kennelijk het onderscheid van tussen het oude en het nieuwe."

'Heel plausibel'
Maritiem archeoloog Yftinus van Popta kan zich helemaal vinden in de lezing van Henk Hovenkamp. Hij noemt het 'heel plausibel'. Het is volgens de archeoloog vaker gebeurd dat een vernietigd kasteel op een andere plek is herbouwd.

Als voorbeeld noemt Van Popta de Kuinderburcht. Vlak bij elkaar aan de rand van Noordoostpolder zijn de restanten van twee burchten gevonden. Het eerste bouwwerk is door de Zuiderzee opgeslokt. De heren van Kuinre hebben toen besloten om in de buurt een nieuwe burcht te bouwen.

WhatsApp ons!
Heb jij een tip of verbetering? Stuur de redactie van Omroep Flevoland een bericht op 0320 28 5050 of stuur een mail: rtv@omroepflevoland.nl!