omroep flevoland

Waterschap Zuiderzeeland heeft in een sloot naast evenementenlocatie De Koningshof op Urk milieuverontreiniging vastgesteld. De vervuiling komt door staalslakken die gebruikt zijn onder het parkeerterrein van De Koningshof, dat aan de rand van het Urkerbos ligt.

De staalslakken hebben vooralsnog geen zware metalen afgegeven in de watergang. Er is op dit moment dan ook geen sprake van milieuschade in het oppervlaktewater. Dat laat het waterschap weten na vragen van Omroep Flevoland. 

Update vrijdag 6 juni 11.15 uur:
De gemeente Urk heeft vrijdagochtend aanvullende vragen beantwoord. De antwoorden kunt u onderaan dit artikel lezen.

Het waterschap deed vorig jaar de eerste metingen na een melding van een inwoner van Urk. Die viel het op dat het water in de zogenoemde wateraanvoersloot naast De Koningshof er enorm troebel uitzag, met name na regenbuien. Het melkachtig witte water wekte argwaan op. Het water dat hier door de sloot stroomt, komt namelijk normaal gesproken nog geen vijfhonderd meter verderop 'schoon' uit het IJsselmeer.

In de winterperiode was de witte sloot nog zichtbaarder, want in die periode wordt er minder IJsselmeerwater ingelaten.

Een te lage pH-waarde betekent dat het water zuur is, een te hoge waarde betekent dat water basisch wordt. Schoonmaakmiddelen als ammonia, soda en gootsteenontstopper zijn dat ook, deze middelen hebben een sterk ontvettende werking. Het water bij het lozingspunt op Urk heeft dezelfde pH-waarde als soda (12).

Staalslak is een steenachtig, grijs materiaal.

NH Nieuws/Anne Kruijsen

'Plaatselijk probleem, niet problematisch'
Het probleem is daarnaast volgens het waterschap enorm plaatselijk en is op dit moment niet als problematisch te bestempelen. Door de doorstroming van de sloot verdunt de aanwezige kalk snel. De pH-waarden worden daardoor ook snel beter des te verder je bij het parkeerterrein vandaan komt. Al na een meter of vijftig á honderd komen de allerhoogste waarden niet meer voor. 

Inwoners van Urk hoeven zich geen zorgen te maken, benadrukt het waterschap. Hoewel het IJselmeerwater via deze aanvoersloot uiteindelijk ook bij de plaatselijke volkstuinen en het speelbos voor de jeugd terechtkomt, zijn de pH-waarden daar al weer genormaliseerd. Ze liggen daar weer tussen de gebruikelijke  6,5 en 8,5. Ook het achterliggende landbouwgebied in deze hoek van Noordoostpolder wordt door de aanvoersloot van water voorzien.

Staalslakken onder voorwaarden toegestaan
De gemeente Urk heeft in 2007 onder voorwaarden toestemming gegeven voor het gebruik van staalslakken onder de parkeerplaats. In een eerste reactie geeft een woordvoerder aan: "Deze staalslakken moeten zijn afgedekt. Ze mogen in Nederland legaal gebruikt worden als bouwstof voor opvulling als ze afgedekt zijn. Onder deze voorwaarde is er in 2007 door de gemeente toestemming verleend voor het toepassen van staalslakken." 

Het waterschap vult hierop aan dat die afdichting zowel boven als onder de staalslakken moet zitten. Regenwater zou niet mogen doordringen tot het restmateriaal om te voorkomen dat er uitspoeling van kalk en zware metalen plaatsvindt. Het gebruik van staalslakken is sinds een aantal jaar een maatschappelijk thema geworden in Nederland. Zo heeft de Tweede Kamer deze week nog uitgesproken dat het gebruik van staalslakken voorlopig gestopt zou moeten worden, na een uitgebreid onderzoek van Nieuwsuur.

De afgelopen jaren hebben instanties als de Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT), het RIVM en de Algemene Rekenkamer steeds nadrukkelijker aan de bel getrokken over de risico's van staalslakken. Op een aantal plekken heeft het materiaal voor grote milieuproblemen gezorgd.

Directe blootstelling aan staalslakken die als toplaag gebruikt worden, zou gezondheidsrisico's met zich meebrengen. Vorige maand nog concludeerde de ILT opnieuw dat wet- en regelgeving onvoldoende beschermen tegen de milieurisico's van staalslakken. Zelfs als aannemers alle wettelijke regels volgen, kunnen er volgens ILT problemen ontstaan.

'Voegen tussen klinkers niet waterdicht'
De gemeente Urk heeft vrijdagochtend de aanvullende vragen beantwoord die door Omroep Flevoland waren gesteld. Daaruit blijkt dat de gemeente in april 2024 voor het eerst van het waterschap hoorde dat er verontreiniging was vastgesteld in de sloot. In juli vorig jaar hebben de instanties voor het eerst contact gezocht met De Koningshof over het probleem.

De vermoedelijke oorzaak voor het uitspoelen van de kalk is volgens de gemeente ook al duidelijk geworden: "De afdekking betreft klinkers, met daartussen voegen die niet waterdicht zijn." Op meerdere plekken komt de kalk uit de parkeerplaats en stroomt het na regenval naar de sloot.

Nog geen plan van aanpak klaar
De gemeente weet niet hoe lang de verontreiniging al aan de gang is. Er wordt nog onderzoek gedaan naar de vraag of er zware metalen in de bodem onder de parkeerplaats zitten. Het vervolgonderzoek moet volgens de gemeente zorgen voor een plan van aanpak 'inclusief de juiste maatregelen'. Het is niet duidelijk wanneer dat plan van aanpak klaar moet zijn.

Of er verdere juridische consequenties zitten aan de ontstane milieuverontreiniging is eveneens een vraag die nog niet te beantwoorden is.