omroep flevoland

De waterkwaliteit van het oppervlaktewater in Flevoland blijft ondermaats en er moet vooral in Noordoostpolder een tandje bij om dit te verbeteren. Dat is de boodschap van Waterschap Zuiderzeeland. In de afgelopen tien jaar is het aantal gewasbeschermingsmiddelen in het oppervlaktewater weliswaar afgenomen, maar de waterkwaliteit is nog steeds niet goed.

Omroep Flevoland meldde twee jaar geleden dat bestrijdingsmiddelen in het Flevolandse oppervlaktewater een probleem blijven, vooral in Noordoostpolder. Hier waren in 2023 nog steeds te hoge normoverschrijdingen te zien. De landbouwgrond in het noorden van de provincie is gevoeliger voor dergelijke middelen dan elders in Flevoland omdat de samenstelling van de grond daar anders is, gaf het waterschap aan. Tegelijkertijd stagneerde de verbetering van de waterkwaliteit, was de conclusie. En die stagnatie is er nog steeds, stelt Zuiderzeeland.

Twee gewasbeschermingsmiddelen vielen op
Zo waren vorig jaar normoverschrijdingen te zien van delthamethrin (2.440 keer te hoog) en methaflumizon (112 keer te hoog). Deltamethrin is een middel tegen diverse insecten zoals luizen, rupsen en vliegen. Het wordt gebruikt voor aardappelen, bieten, granen, uien en bloembollen. De normoverschrijding werd vastgesteld in de Onderduikerstocht. In die omgeving worden dergelijke gewassen geteeld, zegt het waterschap.

Waterschap doet onderzoek

Hevige regenbuien door klimaatverandering kunnen ook nog een rol spelen bij het wegvloeien van gewasbeschermingsmiddelen naar het oppervlaktewater. Zo viel er afgelopen zomer veel regen en dat was begin augustus en half september te merken.

'Fipronil komt mogelijk meer uit huishoudelijk gebruik'
Fipronil blijkt ook een hardnekkig middel in het oppervlaktewater. Het zit bij de zuiveringsstations 200 keer boven de norm, op hondenzwemplekken 50 keer en in het oppervlaktewater in het landelijk gebied zo'n 5 tot 10 keer. Het middel werd eind 2024 nog als een inmiddels verboden insecticide aan de akkerbouw toegeschreven.

Door nauwkeurigere metingen lijkt het middel meer uit huis-, tuin- en keukengebruik te komen. Het zit samen met piperonyl-butoxide - dat ook voor plekken in verhoogde vorm werd gevonden - in anti-vlooien- en insectenmiddelen. Fipronil moet via andere wegen in het oppervlaktewater terechtkomen zoals lozing van huishoudelijk afvalwater in het oppervlaktewater, is nu het vermoeden. Hoe het waterschap dit wil aanpakken, is nog niet duidelijk.

'Geld speelt vaak wel een rol in aanpak'
Na de brandbrief die twee jaar geleden werd gestuurd, is er volgens het waterschap wel meer bewustwording en urgentie onder agrariërs ontstaan. Zo weten boeren dat de Kaderrichtlijn Water (KRW) er eind 2027 aan komt, merkt Zuiderzeeland. Dit is een ijkpunt voor chemisch schoon en ecologisch gezond oppervlakte- en grondwater. Zuiderzeeland merkt dat geld vaak een rol speelt om stappen te zetten. De grotere bedrijven investeren uit zichzelf maar andere ondernemingen moeten het hebben van subsidieregelingen.

In de afgelopen jaren zijn er meerdere van dit soort regelingen opengesteld. Zuiderzeeland probeert zich hier ook hard voor te maken. Zo laat fruitbedrijf Masteling in Marknesse momenteel, met subsidie, een wasplaats met afvalwaterzuivering aanleggen. Dat moet de afvloeiing van gewasbeschermingsmiddelen naar het oppervlaktewater oplossen. Hier kunnen machines worden schoongemaakt nadat er met gewasbeschermingsmiddelen is gespoten.

Daarnaast zetten boeren in op 'spotsprayers'. Dan kunnen ze gericht onkruid bestrijden en ook op die manier emissies verminderen.

'Boeren doen wel degelijk iets meer'
Het waterschap legt de oplossing voor een betere waterkwaliteit neer bij de agrariërs, omdat de bron bij hen ligt. Eerder werd hiervoor het Actieplan Bodem & Water opgesteld. Het waterschap en de provincie hebben hierin een ondersteunende rol. Zo biedt Zuiderzeeland kosteloos advies aan. Dit is ook gebeurd bij Masteling.

Een adviseur (zoals Bert van den Bosch) geeft uitleg over regels, bekijkt of voorgestelde maatregelen gaan werken en wat voor vergunningen nodig zijn. Dit levert tientallen bezoekers per jaar op. De meeste adviesbezoeken gaan over de aanleg van een wasplaats met afvalwaterzuivering.

Wasplaats bij fruitbedrijf Masteling

Het waterschap wilde uitzoeken hoe je dat moet zien. Inmiddels onderschrijft Zuiderzeeland de conclusie van LTO. Toch bleek het ook niet allemaal kommer en kwel. Zo'n 60 agrariërs hadden inmiddels een wasstraat met afvalwaterzuivering aangelegd, zei Zuiderzeeland.

Nu adviseurs, straks ook 'watercoaches'
De focus in het ABW is de afgelopen twee jaar omgezet van kennis delen naar doelen behalen. Zuiderzeeland voert surveillance en risicogericht toezicht nu op. "We zijn bezig om metingen te koppelen aan het vakgebied en als we wat signaleren sneller te gaan kijken wat er gebeurt in het gebied, om de bron op te sporen", aldus een woordvoerder. Ook wordt gekeken of bepaalde milieuregels kunnen worden aangescherpt. Daarnaast komt er een project met 'watercoaches' aan.

Deze coaches zijn onafhankelijke deskundigen van adviesdienst Delphy die lekkages van waterstromen met nutriënten en gewasbeschermingsmiddelen naar het oppervlaktewater opsporen. Zij gaan glastuinbouwers adviseren. Delphy wordt ingehuurd door Glastuinbouw Nederland en dat is niet de slager die zijn eigen vlees keurt, zegt Zuiderzeeland. Het waterschap merkt dat er al een bepaalde vertrouwensband is.

Deskundige en ondernemer lopen door het bedrijf waarna er een 'dringend', onafhankelijk advies volgt. In dit project is ruimte voor 60 deelnemende bedrijven. Ook komt er zo'n project aan voor akkerbouwers en bollentelers. Hier kunnen 90 bedrijven aan meedoen. Zuiderzeeland houdt de waterkwaliteit binnen de projecten extra in de gaten. De watercoaches zijn nog niet begonnen. Dit moet nog goed worden ingeregeld wat tijd en afstemming kost, zegt het waterschap.

'We moeten van matig naar goed'
De ambitie is om in 2030 het aantal lozingen die boven de norm uitkomt te reduceren tot "nagenoeg nul". Zuiderzeeland verwacht dat het spannend wordt. "We zijn afhankelijk van de boeren. Die moeten het doen. We ondersteunen hen, voeren controles uit en zetten in op een zo hoog mogelijke naleving van de regels. Het is een stuk minder geworden maar we zijn er nog niet." Het doel is om naar 'goed' te gaan.