omroep flevoland

Het is een uniek stukje geschiedenis: een Duitse landkaart van de pas drooggevallen Noordoostpolder en het voormalige eiland Urk. Op de kaart zijn vakken ingekleurd met daarop routes getekend die de Duitse soldaten liepen in november 1944. Het is de blauwdruk voor de grote, beruchte razzia in het voorlaatste jaar van de Tweede Wereldoorlog waarbij bijna 1800 mannen werden opgepakt.

De zogenoemde Heereskarte met rode stempel Geheime Reichssache is onlangs aan de stichting Urk in Oorlogstijd gedoneerd. De landkaart komt van een man uit Deventer wiens vader tijdens de oorlog in het verzet zat.

Aan het einde van de oorlog kwam de verzetsman in een al verlaten hoofdkwartier van de Duitsers. "Daar lag deze kaart en die heeft hij meegenomen en bewaard. En zijn zoon heeft hem weer van hem gekregen en zodoende is die bewaard gebleven", vertelt Pieter Hoekstra van stichting Urk in Oorlogstijd. 

Hoekstra kan amper geloven dat deze nazi-kaart voor hem ligt. "Nou, ik dacht eigenlijk: 'Dit kan niet. Is dit wel echt?'." Toch is de landkaart die voor hem ligt authentiek. "Je ziet allemaal legereenheden die bepaalde taken hebben en ook per dag, dus in twee dagen", vertelt Hoekstra. Op de kaart staan allemaal vakken met als opschrift Ziel: 1. Tag (doel eerste dag) en aansluitend Ziel: 2. Tag (doel tweede dag).

De Razzia in NOP en op Urk
Op 17 november 1944 werd de Noordoostpolder omsingeld door duizenden Duitse soldaten. Zij doorzochten het gebied naar mannen die in de Duitse fabrieken konden werken. De geallieerden rukten namelijk op en de Duitse oorlogsmachine draaide overuren om de bevrijders zo veel mogelijk tegen te houden.

In een paar dagen tijd werden bijna 1800 mannen in de net drooggevallen polder en op Urk opgepakt. Van hen werden er ongeveer duizend naar Duitsland gestuurd om dwangarbeid te verrichten.

Vragen over de kaart
De nazi-kaart laat zien hoe de razzia verliep, maar roept ook nog vragen op. Pieter Hoekstra kan nog niet alle elementen op de kaart duiden. "Ik zie bijvoorbeeld 'politieregiment Boehmer'. Ja, misschien is er iemand die weet wie die meneer Boehmer is geweest." Boven op de kaart staan in een doktershandschrift nog wat woorden gekrabbeld. Ook die zijn nog een vraagteken voor Hoekstra. "Het is dat oude gotische schrift. Ik kan het niet lezen nu."

Meer weten over de razzia in 1944? Bekijk hier een eerdere uitzending over dit onderwerp: