omroep flevoland

In Almere zijn deze maand twee opvallend verschillende scholen van start gegaan. De Renaissanceschool opende opnieuw de deuren, met zes geregistreerde leerlingen.

Een paar kilometer verderop begon ook het islamitische Novum Saeculum Lyceum, met achttien leerlingen. De scholen hebben ieder een uitgesproken eigen visie op onderwijs, maar hebben één belangrijk ding gemeen: ze konden worden opgericht dankzij de Wet Meer Ruimte voor Nieuwe Scholen.

Op de Renaissanceschool ligt veel nadruk op klassieke kunst, muziek en Europese cultuur. Kinderen krijgen er al op jonge leeftijd Latijn.

Bij het Novum Saeculum Lyceum speelt de islamitische identiteit een belangrijke rol binnen de school. Het lyceum wilde niet meewerken aan dit verhaal.

Open dag Renaissanceschool

De nieuwe scholen passen in een bredere ontwikkeling. Sinds een paar jaar is het voor initiatiefnemers eenvoudiger geworden om aan te tonen dat er behoefte is aan een nieuw soort school.

Ook Waldorf profiteert van nieuwe wet
Voor de nieuwe wet draaide het bij het oprichten van een school vooral om bestaande, erkende onderwijsrichtingen. Tegenwoordig kan veel directer worden gekeken of ouders belangstelling hebben voor een specifieke nieuwe school.

Dat kan bijvoorbeeld via ouderverklaringen of een marktonderzoek. Met die gegevens wordt vervolgens een prognose gemaakt van het aantal leerlingen dat de nieuwe school in de toekomst zou kunnen trekken.

Dat geeft ruimte aan veel verschillende initiatieven. Ook Waldorf in Almere, een middelbare vrijeschool die vorig jaar begon, kwam via de nieuwe regels tot stand.

Voor mede-initiatiefnemer Katja van der Weide betekende de wetswijziging dat een langgekoesterde wens eindelijk werkelijkheid kon worden.

"Onze droom kwam uit, want wij konden deze school oprichten en dat lukte eerder niet en met deze wet wel", vertelt ze.

Waldorf Almere

Eerst belangstelling, daarna begint het pas
Maar toestemming krijgen betekent nog niet dat er meteen een volwaardige school staat. Waldorf merkte dat direct na de goedkeuring.

Van der Weide herinnert zich de eerste informatieavond nog goed. "De eerste open avond die we hadden, hadden we geen school, hadden we niet eens een gebouw." Ouders moesten dus vertrouwen krijgen in een initiatief dat op dat moment nog nauwelijks zichtbaar bestond.

In het eerste jaar begon Waldorf met ongeveer twintig leerlingen. Inmiddels telt de school er volgens Van der Weide rond de vijftig. Toch zit de school nog niet op de groeilijn die vooraf werd voorspeld. Daarvoor moet de komende jaren verder worden gebouwd aan het leerlingenaantal.

Dat verschil tussen belangstelling vooraf en daadwerkelijke inschrijvingen is volgens onderwijsonderzoeker Ebbo Bulder belangrijk. Hij werkt voor onderzoeks- en adviesbureau Oberon, dat de nieuwe wet de afgelopen jaren evalueerde.

Een belangstellingsmeting is volgens hem vooral "een soort indicatie" en betekent niet automatisch dat dezelfde ouders hun kind later ook daadwerkelijk naar die school sturen.

Kleine start? Geen probleem
Dat de Renaissanceschool nu met slechts een handjevol leerlingen begint, betekent daarom niet automatisch dat de prognose waarmee de school toestemming kreeg niet klopt.

Volgens Bulder is het daarvoor simpelweg nog te vroeg. Nieuwe scholen krijgen meerdere jaren om te groeien. Pas later wordt duidelijk of het verwachte leerlingenaantal daadwerkelijk wordt bereikt.

Ebbo Bulder

Er zit wel een harde controle in het systeem. Bij een basisschool volgt na enkele jaren een tussentijdse toets op het aantal leerlingen. Aan het begin van het vierde jaar moet ten minste de helft van de zogenoemde stichtingsnorm zijn bereikt.

Uiteindelijk moet de volledige norm worden gehaald. Als een school structureel te weinig leerlingen heeft, kan de bijdrage van het Rijk worden stopgezet.

Meer keuze, maar ook discussie
De wet lijkt daarmee te doen waarvoor hij bedoeld is: meer verschillende initiatiefnemers krijgen de kans een school te beginnen. Tegelijkertijd roept die ontwikkeling vragen op.

Zo zijn er zorgen vanuit de Tweede Kamer dat steeds specifiekere scholen kunnen leiden tot verdere versnippering of segregatie in het onderwijs. Of dat daadwerkelijk gebeurt, is volgens de eerste evaluaties nog niet vast te stellen. De nieuwe scholen bestaan daarvoor nog te kort en zijn vaak nog niet volgroeid.

Voor Waldorf is die discussie voorlopig minder tastbaar dan de dagelijkse uitdaging om een nieuwe school op te bouwen. Van der Weide kijkt vooral naar wat er in één jaar tijd al is neergezet en heeft vertrouwen in de toekomst.

De ruimte voor nieuwe scholen is er inmiddels volop. Of initiatieven als de Renaissanceschool, Novum en Waldorf uiteindelijk ook genoeg leerlingen weten vast te houden om duurzaam te blijven bestaan, zal de komende jaren moeten blijken.