omroep flevoland

Deze week is het 40 jaar geleden dat de Oostvaardersplassen de beschermde status van 'Staatsnatuurmonument' kreeg. Het valt te vergelijken met de Rijksmonumentale status van gebouwen. Ecoloog Mennobart van Eerden was destijds getuige van de benoeming. Met de status werd definitief besloten om industrie en landbouw buiten de deur te houden, zegt hij.

Het besluit om van dat grote stuk vruchtbare kleigrond een natuurgebied te maken, was volgens Van Eerden niet vanzelfsprekend. Hij is sinds 1971 actief in de Oostvaardersplassen. Oftewel: een paar jaar na de drooglegging van Zuidelijk Flevoland in 1968.

'Vogels trokken bekijks'
Het gebied dat we nu kennen tussen Almere en Lelystad, zou geschikt zijn voor industrie of landbouw. Het lag alleen te laag en was te nat, waardoor er een spontane wildernis ontstond. En dat trok vogels aan. Dit zorgde voor veel belangstelling, zag Van Eerden midden jaren zeventig.

"We hadden eind jaren zeventig het eerste broedgeval van de zilverreiger", zegt de ecoloog die destijds bioloog voor de Rijksdienst van de IJsselmeerpolders was. "Nu kijkt niemand meer op van de zilverreiger. Toen was dat supernieuws. Een grote zilverreiger. En waar ging die broeden: in dit gebied."

'Kade was opmaat naar status'
In die tijd, in 1976, werd een 'kade' rond het natste deel van de kern van het gebied gelegd. Dit was volgens Van Eerden het signaal: we willen geen industrie en landbouw, maar natuur. Hij merkte dat de Rijksdienst, die zich met de inrichting van Zuidelijk Flevoland bezighield, er niet bepaald blij mee was.

"3600 hectare werd natuur. Dat werd wetland. Het was een megastap in die tijd al. Achter de coulissen was er wel veel discussie. Het was wikken en wegen en de landbouwkundige afdeling van de Rijksdienst vond dat maar onzin." Het bleek wel de opmaat naar de status van 'Staatsnatuurmonument'.

Die status is tegenwoordig wat in onbruik geraakt. Veel van de gebieden die tot Staatsnatuurmonument werden benoemd, kennen we tegenwoordig als Natura 2000-gebied. Dat geldt ook voor de Oostvaardersplassen. "Die Europese wetgeving is het belangrijkste voor nu."

Van Eerden vindt het belangrijk. "Het moet natuurlijk op papier staan. Niet alleen dat we vinden dat we het belangrijk vinden om beschermd te zijn, maar er moet ook een juridische basis zijn. En die is er nu. Het Staatsnatuurmonument was de eerste stap."

Op een Wikipedia-pagina na is er geen overzicht te vinden van de landelijke Staatsnatuurmonumenten. Flevo-landschap stelt dat het Toppad op Urk de Staatsmonumentale status als eerst toegewezen kreeg in de provincie.

Uit overheidsdocumenten blijkt dat het Eemmeer in 1976 tot Staatsnatuurmonument werd benoemd. Het Gooimeer volgde in 1985, daarna de Lepelaarsplassen in 1989, het Zwarte Meer in 1990 en Vossemeer en Drontermeer in 1998. Uitgezonderd het Toppad vallen de andere genoemde gebieden onder Natura 2000.