omroep flevoland

Een verzakking in de grond met daaronder duizenden liters heet water. Dat was in augustus het geval in Nagele, waar een warmtebuffer gevuld met water inzakte. Een onderzoek toont aan dat de constructie waarschijnlijk nooit technisch berekend is en dat er ongeschikte materialen zijn gebruikt. De buffer was juist belangrijk voor de ambitie om van Nagele het eerste gasvrije dorp van Nederland te maken.

Het is een groot proefproject in Nagele: twee huizenblokken en een basisschool van het gas afhalen en de gebouwen verwarmen via zonnecollectoren en een warmtebuffer.

In die buffer werd warm water, met een temperatuur tot 90 graden, opgeslagen. Dat water werd verwarmd door de zonnecollectoren op de daken van de gebouwen, en vanuit het bassin gebruikt voor de verwarming van de huizen en het scholenblok.

Het ondergrondse bassin bezweek in augustus, waardoor de grond erboven deels inzakte. Dat zorgde voor een gevaarlijke situatie: het water in het bassin, dat nu ineens blootgelegd was, was rond de 65 graden.

"Als iemand daarin was gevallen, had die dat niet overleefd", zegt projectmanager Ruut Schalij. Het gebied is daarom meteen afgezet met een hek en bewaakt met een camera. Schalij kon op afstand de camerabeelden bekijken, en zegt dat hij zich al zorgen maakte als hij een kat bij de hekken zag lopen.

Fouten bij de bouw
Om te onderzoeken wat er mis is gegaan bij het bassin, werd een extern onderzoek uitgevoerd. Het onderzoeksrapport dat daaruit volgde is een verslag van flinke bouwtechnische fouten.

Zo is er nergens een constructieve berekening gevonden voor de warmtebuffer. Die buffer is niet veel meer dan een groot ondergronds zwembad, dat door middel van een stalen constructie overeind gehouden wordt.

Volgens Schalij zijn er wel technische berekeningen geweest, maar ontbreekt een samenhangende berekening die de daadwerkelijke draagkracht aantoonde. Het was dus niet bekend of de buffer de druk van de isolatieplaten, grond en graslaag wel aankon.

De constructie in aanbouw

Energiek Nagele

"Zo zijn de kunststof knooppunten en dragende platen bros en verzwakt geraakt door langdurige onderdompeling in heet water", is te lezen in het rapport.

Ook is er een combinatie van verschillende soorten staal gebruikt, waardoor er een fenomeen is opgetreden dat 'galvanische corrosie' wordt genoemd. Simpel gezegd: twee verschillende soorten staal kunnen, als ze in aanraking komen met elkaar, en met warm water, sneller verroesten en zwakker worden.

Ook de isolerende platen aan de randen van het waterbassin zijn verroest, en volgezogen met water. Ze werden dus tegelijkertijd minder sterk en veel zwaarder.

Schalij baalt van de fouten die zijn gemaakt. Het bedrijf dat het bassin aanlegde, HoCoSto, is al ruim twee jaar failliet. "Deze fouten hadden niet gemaakt moeten worden. Aan de andere kant, het is ook een proef waar we van moeten leren."

Toekomst onduidelijk
Het gasvrijproject in Nagele is een 'proeftuin' in het landelijke Programma Aardgasvrije Wijken. In 2023 was het project voorlopig mislukt verklaard, onder andere doordat er te veel warmte weglekte uit de buffer, en een warmtepomp - die eigenlijk als back-up moest fungeren - veel vaker bij moest springen dan verwacht.

Hoe moet het project nu dan verder? Dat is niet duidelijk. Schalij wil in gesprek met inwoners van Nagele en de gemeente. Een nieuwe warmtebuffer zou een oplossing kunnen zijn. "Maar dan moet daar wel draagvlak voor zijn", aldus Schalij.

De huizen en school die verwarmd werden door de warmtebuffer, worden nu weer verwarmd door een veel kleinere tweede warmtebuffer, die er al lag. En ook door een warmtepomp, die eigenlijk zo min mogelijk gebruikt zou moeten worden. Aan de energierekening voor die adressen wijzigt in ieder geval niets.