omroep flevoland

Bijna een jaar na de berging van vliegtuigresten in het Van Veldhuizenbos in Dronten is er een doorbraak in het onderzoek. Dat meldt de gemeente Dronten. Onderzoekers hebben exact kunnen vaststellen om welk vliegtuig het gaat.

Het is de Avro Lancaster Mk III JB120 LQ-D, die in de nacht van 27 op 28 september 1943 werd neergeschoten boven het IJsselmeer. De zeven bemanningsleden zijn sindsdien vermist.

De resten van het toestel werden in 2022 gevonden door medewerkers van de gemeente die in het bos aan het werk waren. Tijdens ploegwerkzaamheden kwamen stukken aluminium en andere resten uit de grond naar boven.

Het gedeelte van het bos waar de vondst werd gedaan werd lange tijd afgezet vanwege de mogelijke aanwezigheid van munitie rond het wrak.

In de buurt van het bos, nabij de IJsbaanlaan, staat al jaren een zogeheten crashpaal. Die markeert de vindplaats van een eerder gevonden geschutskoepel van een neergestort vliegtuig. De kans was groot dat de resten die gevonden waren van hetzelfde vliegtuig zijn, maar er bestond ook een kans dat het om een ander toestel ging.

Omdat de identiteit van het vliegtuig onbekend bleef en er rondom de resten ook nog munitie lag die kon ontploffen, besloot de gemeente Dronten in 2024 het wrak te bergen. Dat gebeurde in november 2025. Grote stukken grond werden afgegraven in de hoop materialen te vinden waaruit opgemaakt kon worden om welk vliegtuig het ging.

Een Britse Avro Lancaster, ter illustratie

Vier weken lang zochten specialisten naar de wrakstukken. Daarbij werden onder meer onderdelen van doelmarkeerders gevonden. Die werden gebruikt door zogenoemde Pathfinders: vliegtuigen die tijdens nachtelijke bombardementen doelen markeerden voor andere bommenwerpers.

De doorslag kwam door delen van een uniek identificatienummer op twee stukken aluminium. Na vergelijking met historische gegevens kon het bergingsteam de identiteit vaststellen. Volgens Stafofficier Vliegtuigbergingen Coen Cornelissen gaat het om hetzelfde vliegtuig als waarvan de geschutskoepel gevonden is.

Lees ook: Stuk metaal of onderdeel van Britse bommenwerper? Dit is hoe Defensie vliegtuigresten onderzoekt

Op weg naar Hannover
Het toestel maakte deel uit van het Canadese 405 Pathfinder Squadron, dat was gestationeerd bij Grandsen Lodge, in de buurt van het Engelse Cambridge. In de nacht van 27 op 28 september 1943 nam de bommenwerper deel aan een grote luchtaanval op de Duitse stad Hannover. De Lancaster was samen met bijna zevenhonderd andere vliegtuigen op weg naar Duitsland.

"Deze aanval werd echter een mislukking", schrijft de gemeente Dronten. "De verkennende Pathfinders hadden verkeerde windberekeningen gebruikt, waardoor de meeste markeerders van de doelen waren weggewaaid. Hierdoor kwamen de bommen niet op Hannover terecht, maar op een open veld een paar kilometer verderop en op omliggende dorpen."

Eerste en laatste missie
De Lancaster heeft het doel zelf nooit bereikt. Het vliegtuig werd om 22.10 uur op de heenweg neergeschoten door een Duitse nachtjager en stortte neer in het IJsselmeer, op de plek waar nu het Van Veldhuizenbos ligt.

Opvallend is dat het toestel pas een maand eerder was afgeleverd bij het Canadese squadron. De missie naar Hannover was daarmee de eerste en laatste vlucht van de JB120.

Een Lancaster, ter illustratie

Archief

Zeven jonge mannen vermist
De bemanning bestond uit zeven jonge mannen: vier Canadezen, een Australiër, een Schot en een Brit. Onder hen waren de 21-jarige piloot Bruce A. St. Louis, de 24-jarige boordschutter John C. Lowther en de 22-jarige navigator Stuart A. Long.

"Met de identificatie krijgt ook de bemanning een gezicht en wordt de geschiedenis op dit kleine stukje poldergrond heel tastbaar", aldus de gemeente Dronten. "Van een aantal bemanningsleden zijn in de archieven foto's gevonden."

Stoffelijke resten
In 1959 werden in de omgeving al stoffelijke resten gevonden. Die liggen begraven als onbekende vliegers op de militaire begraafplaats Jonkerbos in Nijmegen. Ook tijdens de berging in november zijn menselijke resten gevonden. Of de resten afkomstig zijn van bemanningsleden van de JB120, wordt nog onderzocht door de Bergings- en Identificatiedienst van Defensie.

Burgemeester Gebben van Dronten noemt de identificatie van grote historische waarde. "Achter ieder vliegtuigwrak schuilt een menselijk verhaal", zegt hij. Volgens hem krijgen de zeven mannen die sinds 1943 vermist zijn daarmee weer een plek in de geschiedenis van de gemeente.

"Ik ben Defensie en alle betrokken onderzoekers zeer dankbaar voor hun enorme inzet", aldus Gebben. "Hun toewijding heeft ervoor gezorgd dat een lang bestaand raadsel is opgelost en dat we deze geschiedenis kunnen blijven doorgeven aan toekomstige generaties."

Metaalresten die in 2022 werden gevonden

Coen Cornelissen

Verhaal doorvertellen
Een deel van de geborgen wrakstukken wordt in bruikleen gegeven aan musea en stichtingen, zodat het verhaal van de Lancaster en zijn bemanning kan worden doorverteld.

Lees ook: Resten vliegtuigwrak Lancaster voor het eerst te zien

De berging werd gefinancierd uit het Nationaal Programma Vliegtuigbergingen. Dat programma werd in 2019 opgestart in het kader van 75 jaar vrijheid.

Volgens de Rijksoverheid gingen er boven Nederland tijdens de Tweede Wereldoorlog ongeveer 5.500 vliegtuigen verloren. Ieder jaar worden er maximaal drie vliegtuigbergingen uitgevoerd. De berging in Dronten kostte uiteindelijk ruim 960.000 euro. Het grootste deel van de kosten werd door het Rijk betaald.