omroep flevoland

Een oude band bij een prullenbak trok Alex Zwijnenburgs aandacht, tijdens een wandeling in het Van Veldhuizenbos in Dronten. De band was daar achtergelaten door medewerkers van het groenonderhoud van de gemeente. Bij de afvalbak vond Alex ook nog wat metalen onderdelen. En hij was niet de enige: de gemeente kreeg ook meldingen van andere wandelaars. Al hun vondsten hebben vier jaar later geleid tot de identificatie van een gecrashte Britse Avro Lancaster.

Als Alex in 2022 met de hond door het bos loopt, ziet hij dat groenmedewerkers aan de rand van het bos vlak naast de ijsbaan een braakliggend veldje onder handen hebben genomen. Volgens Alex groeide daar altijd voornamelijk onkruid. De medewerkers hadden zo te zien grof geschut gebruikt. Ze waren diep in de grond geweest.Niet zomaar een band
Naast het veldje staat een prullenbak, waar een oude band bij ligt. Omdat Alex zelf veel met banden werkt, had hij al snel door dat dit niet zomaar een oude autoband was. Het leek een vliegtuigband te zijn. Deze zijn steviger dan autobanden en ze hebben hele dikke wanden. Hij had dit soort banden wel eens gemonteerd bij zware landbouwvoertuigen.

Als deze band er ligt, ligt er misschien verderop nog wel meer, denkt Alex. Hij besluit om verder te lopen, het perceel op. Daar vindt hij meerdere stukken aluminium. Bij sommige delen zag hij duidelijk de gaten waar vroeger klinknagels in gezeten moesten hebben.

Hij keek in de richting van de ijsbaan en herinnerde zich dat daar een crashpaal staat. Deze paal markeert de vindplaats van een geschutskoepel van een vliegtuig die in de jaren '50 al gevonden was. "Het zal toch niet..." dacht Alex.

De Drontenaar nam een foto van de band en bracht een ander gevonden onderdeel mee naar huis. Daarna ging hij online op onderzoek uit. Hij wist dat de geschutskoepel die al veel eerder was gevonden,
vermoedelijk van een Britse Avro Lancaster-bommenwerper was. Daardoor kon hij gerichter op zoek. De band had ook nog eens een typische groef, die kenmerkend was voor Lancasters. Het aluminium onderdeel leek van een vleugelklep te zijn.

Meerdere meldingen
Alex verzamelde zijn informatie en bracht de gemeente op de hoogte. Deze nodigde hem vervolgens uit om het onderdeel op het gemeentehuis te komen brengen. Naar aanleiding van de vondst besloot Dronten zelf eens te gaan kijken op het perceel, om vervolgens Defensie in te schakelen.

De gemeente kreeg inmiddels meerdere meldingen over het terrein. "Onze collega’s van Groenbeheer die het onderhoud verzorgen in het bos, hebben in het najaar van 2022 enkele spullen gevonden en hier een melding van gemaakt", laat een woordvoerder weten. "Eén van deze spullen betrof inderdaad een band. De medewerker heeft deze bij de afvalbak neergelegd om deze op de juiste manier af te laten voeren."

Volgens de woordvoerder wordt er in het Van Veldhuizenbos geregeld door mensen met detectoren naar metaal in de bodem gezocht. "We hebben in diezelfde periode van verschillende personen meldingen gekregen over aangetroffen voorwerpen", vertelt de woordvoerder.
Verder onderzoek
Dat alles vormde aanleiding voor een verder onderzoek. Zo werden er door Defensie bodemscans gemaakt, waaruit bleek dat er meer in de grond lag. Dat gebeurde tussen december 2022 en juni 2023.

In 2024 werd bevestigd dat het waarschijnlijk om een Lancaster ging. Onduidelijk was nog om welk toestel het specifiek ging, en of het misschien hetzelfde toestel was als waarvan de geschutskoepel gevonden was.

Naast vliegtuigdelen en bomscherven trof Defensie ook 'ontplofbare oorlogsresten' aan in de bodem van de crashlocatie in het Van Veldhuizenbos. Om die redenen werd besloten het vliegtuig te bergen.

De crashlocatie werd afgezet met hekken. Later bleek dat de stukken van het toestel over een nog groter deel van het bos verspreid lagen. Voor de veiligheid werd ook dat deel van het bos afgezet. Ondertussen was de gemeente samen met Defensie bezig met de voorbereiding van de berging.

Dat is namelijk niet zomaar een klus. Zo is er specialistische begeleiding nodig. Ook moest onderzocht worden hoe de restanten geborgen konden worden en waren er diverse vergunningen nodig. Onderzocht moest worden hoe dat precies moest gebeuren, en hoe daarna het bos weer hersteld kon worden.
Wat er na de berging gebeurde
In november 2025 was het dan zover: de feitelijke berging ging beginnen. Alex liep in die periode geregeld langs de plek. Hij zag hoe de medewerkers van Defensie te werk gingen. Ook hoorde hij 's avonds geregeld de machines die de afgegraven grond zeefden. Defensie zocht naar onderdelen waar misschien nog registratienummers op stonden, of naar persoonlijke eigendommen van de inzittenden van het vliegtuig.

De resten werden verzameld en door Defensie verder onderzocht. Vorige maand kwam de doorslag in het onderzoek: op twee onderdelen waren registratienummers gevonden. Defensie heeft een historisch onderzoek gedaan en kon ontdekken om welk vliegtuig het ging: de Avro Lancaster Mk III JB120 LQ-D, die in de nacht van 27 op 28 september 1943 werd neergeschoten boven het IJsselmeer. De zeven bemanningsleden zijn sindsdien vermist.

Het toestel maakte deel uit van het Canadese 405 Pathfinder Squadron dat was gestationeerd bij Grandsen Lodge, in de buurt van het Engelse Cambridge. In de nacht van 27 op 28 september 1943 nam de bommenwerper deel aan een grote luchtaanval op de Duitse stad Hannover.

De bemanning bestond uit zeven jonge mannen: vier Canadezen, een Australiër, een Schot en een Brit. Onder hen waren de 21-jarige piloot Bruce A. St. Louis, de 24-jarige boordschutter John C. Lowther en de 22-jarige navigator Stuart A. Long.

Nog verder onderzoek doen
In 1959 werden in de omgeving al stoffelijke resten gevonden. Die liggen begraven als onbekende vliegers op de militaire begraafplaats Jonkerbos in Nijmegen. Ook tijdens de berging in november zijn menselijke resten gevonden. Of de resten afkomstig zijn van bemanningsleden van de JB120, wordt nog onderzocht door de Bergings- en Identificatiedienst van Defensie.

Inmiddels wordt er hard gewerkt aan het herstel van het bos en de herinrichting van de bergingslocatie. In september is er gemaaid en is het terrein opnieuw ingezaaid.