omroep flevoland

De gemeenteraad van Lelystad besloot vorige week een raadsenquête te willen naar de problemen in de jeugdzorg. Zo’n raadsenquête wordt gezien als het zwaarste controlemiddel van een gemeenteraad. Maar wat is een raadsenquête precies en hoe werkt zo’n onderzoek?

Het idee van de raadsenquête kwam naar voren tijdens een extra raadsvergadering, die begon met het opstappen van wethouder Piet van Dijk.

De raad wil dat alle feiten boven tafel komen over de crisis rond uitvoeringsorganisatie Jeugd Lelystad (JEL) en de samenwerking met zorginstellingen en ouders. Maar wat is een raadsenquête precies en waarom is dat zo’n zwaar middel?

Zwaarste middel
Een raadsenquête is het zwaarste middel van een gemeenteraad. De betrokkenen kunnen onder ede worden gehoord. Dat betekent dat liegen strafbaar is.

De raadsenquête is de lokale variant van een parlementaire enquête, zoals de Tweede Kamer heeft gedaan naar gaswinning in Groningen en de toeslagenaffaire. In Flevoland hebben we 2024 ook al een raadsenquête gehad, toen in Almere over de financiële situatie van de Floriade in 2022.

Raadsenquête Almere

Nieuwe gemeenteraad
Bijzonder in Lelystad is dat de huidige gemeenteraad de enquête in gang gaat zetten, maar dat de nieuwe raad het onderzoek waarschijnlijk zal voorbereiden en uitvoeren. In de voorbereiding gaan vaak al maanden zitten. Over anderhalve week zijn er gemeenteraadsverkiezingen.

De raad heeft de griffier al verzocht om zo spoedig mogelijk te komen tot een voorstel voor
een raadsenquête zodat de nieuwe raad
daarover een besluit kan nemen.

Voor het uitvoeren van de raadsenquête stelt de gemeenteraad een onderzoekscommissie in, dat is de enquêtecommissie. Doe commissie bestaat uit raadsleden en stelt de doelstelling en onderzoeksvraag voor de enquête op. Bij een raadsenquête krijgt de enquêtecommissie meestal ondersteuning van de griffie van de gemeenteraad.

Soms helpen ook andere ambtenaren van de gemeente mee. Dat kan lastig zijn, omdat deze ambtenaren normaal voor het college van burgemeester en wethouders werken en mogelijk onderzoek moeten doen naar bestuurders of collega’s met wie ze samenwerken. Daarom kiezen gemeenten er geregeld voor om externe onderzoekers in te schakelen. Een nadeel is wel dat dit extra geld kost.

De gemeenteraadsleden in de commissie mogen helemaal zelf beslissen wie ze willen horen in dit hele proces. Dat kunnen politici zijn zijn, maar bijvoorbeeld ook ambtenaren of ouders.

Het horen van de verschillende mensen gebeurt in een openbare zitting van de enquêtecommissie.

Als het onderzoek klaar is, deelt de enquêtecommissie de resultaten met de gemeenteraad. Daarin staat welke informatie is gevonden en wat het antwoord is op de onderzoeksvragen. Meestal gebeurt dat in een rapport waarin de belangrijkste conclusies staan.

Verstandig plan?
Emeritus hoogleraar bestuurskunde Michiel de Vries vraagt zich af of deze raadsenquête wel zo'n goed idee is. Ten eerste is het volgens hem niet verstandig zo vlak voor de verkiezingen. Daarnaast geeft hij aan dat er nog veel onduidelijk is over de crisis rondom jeugdzorg in Lelystad.

Daarnaast kan een raadsenquête volgens de Vries algauw ruim een jaar duren. "Dat betekent dus ook dat als je het goed doet, en wil wachten op de uitkomsten van die raadsenquête, dat je dan een jaar stilligt, al die zaken rondom jeugdzorg."