omroep flevoland

Er is eind 2023 veel te lang gewacht om te zeggen dat een toen 14-jarige Marokkaans-Nederlandse jongen géén Israëlische vlaggen op Urk had verbrand. Die verbranding veroorzaakte in het dorp een schokgolf omdat de vlaggen als steun voor Israël na '7 oktober' waren opgehangen.

Doordat de onschuld van de jongen pas meer dan drie weken na zijn aanhouding door het Openbaar Ministerie werd bevestigd, werden hij en zijn familie het middelpunt van bedreigingen en werd hun huis op Urk belaagd. Het gezin vertrok halsoverkop uit het dorp. De handelswijze ging in tégen OM-richtlijnen, concludeert het Nederlands Dagblad (ND) na anderhalf jaar onderzoek.

De twee andere instanties binnen de zogenoemde lokale veiligheidsdriehoek, de politie en de gemeente Urk, krijgen ook kritiek op de manier hoe ze met de aanhouding en de nasleep zijn omgegaan. In de weken na de vlagverbranding hadden de drie instanties veelvuldig overleg met elkaar om vervolgstappen te bespreken én af te stemmen.

Verkeerde belangenafweging
De conclusies van het ND zijn gebaseerd op documenten en communicatie van de politie en de gemeente Urk die zijn vrijgegeven op basis van de Wet Open Overheid (WOO). Ook liet hoogleraar strafrecht aan de universiteit van Amsterdam, Sven Brinkhoff zijn licht schijnen op de zaak. Hij concludeert onder meer dat de politie een verkeerde belangenafweging heeft gemaakt rondom de aanhouding van de jongen.

Het Marokkaans-Nederlandse gezin leeft bijna twee jaar na de vlagverbranding en hun vlucht van Urk nog altijd in een sociaal isolement op een anonieme locatie in Nederland, meldt het Nederlands Dagblad. Onderzoeksjournalist Annegina Randewijk sprak de familie het afgelopen jaar verschillende keren. De vader, moeder, oma en drie zoons hebben door de gebeurtenissen nog altijd te maken met angststoornissen, nachtmerries en depressies.

Het uitgebreide onderzoeksartikel van het Nederlands Dagblad kun je HIER lezen.

Rellen voorkomen
In openbaar gemaakte stukken die ook door Omroep Flevoland zijn ingezien blijkt inderdaad dat de lokale driehoek na de vlagverbranding op woensdag 11 oktober zo snel mogelijk, liefst voor het weekend, een verdachte wilde aanhouden. Zo staat in een door de politie gemaakte tijdlijn dat de driehoek rekening hield met: "...polarisatie en maatschappelijke onrust op Urk in het komende weekend. Het doel was om dit (met een snelle aanhouding, red.) te voorkomen." De gemeente stuurt op 13 oktober om 1.00 uur 's nachts nog een risicoanalyse met scenario's van maatschappelijke onrust naar de politie.

Goed om te vermelden is dat de gemeente en de toenmalige burgemeester Cees van den Bos op dat moment drie najaren op rij forse rellen voor de kiezen hadden gekregen. En ook in september 2023, in de maand voor de vlagverbranding, gingen er verschillende scooters op Urk in vlammen op en werd er meermaals opgeroepen om te rellen. Daar was voor zover bekend geen specifieke aanleiding voor. Toch was de gemeente toen al gespitst op nieuwe ordeverstoringen.

De gruwelijke aanval van Hamas op Israël op 7 oktober bracht daarna weer nieuwe spanningen met zich mee. Op Urk hingen inwoners massaal Israëlische vlaggen op als steunbetuiging voor de Israëlische slachtoffers. Dat leverde ook veel media-aandacht op. In de nacht van 10 op 11 oktober kwamen daardoor twee personen naar Urk toe om vlaggen van gevels af te grijpen en te verbranden.

Verliep aanhouding correct?
Hij werd op vrijdag 13 oktober 's ochtends vroeg door agenten in de woning van de familie aan de Noorderpalen aangehouden. Het gezin woonde op honderd meter van de plek waar de vlaggen uiteindelijk zijn verbrand. Over de manier van aanhouden blijven de verklaringen van de politie en van het gezin ook nu nog uiteen lopen.

Volgens de vader van de jongen was een herkenbare politieauto erbij betrokken en droegen agenten geen overjas over de politiekleding. Teamchef Tom Nauta van de politie op Urk blijft er in het gesprek met de krant bij dat er wél een onopvallende auto is gebruikt en dat zijn agenten een jas over de politiekleding aan hadden.

Volgens het ND was het verhoor na zo'n twintig minuten voorbij en concludeerden de vader en de advocaat van de jongen dat de politie geen enkel bewijs kon tonen dat wees op betrokkenheid van de zoon. Die hoefde ook niet langer vast te blijven zitten en mocht meteen terug naar huis.

Beveiliging niet mogelijk
Agenten zouden het gezin op dat moment al op mogelijke gevolgen van de aanhouding hebben gewezen. Volgens de vader gaven zij onder meer het advies om onder te duiken. Maar dat wilde de vader niet. Hij vroeg om surveillance of cameratoezicht, maar de politie zou daarvoor geen capaciteit hebben gehad.

In de tijdlijn van de politie is te zien dat er op die vrijdag om 10.03 uur, na het verhoor van de jongen, om advies werd gevraagd bij het RCCB. Dat is het politieonderdeel Regionale Conflict en Crisbeheersing, waaronder ook de beveiligingsdienst van de politie valt. Pas ver na het uiteindelijke vertrek van Urk, kwam er cameratoezicht bij de leegstaande woning. De gemeente was bang dat het pand tijdens de jaarwisseling bestookt zou gaan worden met vuurwerk. Het gezin kreeg al één steen door de voordeur toen het nog wel op Urk verbleef en ook na hun vertrek eind november ging er een steen door de ruit.

In de stukken valt te lezen dat er voor de aanhouding scenario's lagen van geweld tegen het huis van de jongen of tegen personen, als zou uitlekken dat hij verdachte was in het vlaggenonderzoek. Maar de politiechef geeft bij het ND aan dat nooit is voorzien dat de arrestatie zóveel teweeg zou brengen. "'We hebben te maken met een minderjarige en met het dorp Urk, waar enorm veel geroddeld wordt. We hebben besproken en bekeken: wat is een goed moment, want als we hem gewoon bij daglicht aanhouden, gaat dat als een lopend vuurtje door het dorp. En als je verdachte bent op Urk, heb je het gewoon gedaan en krijg je de schuld. Zo werkt dat op Urk en in andere kleine gemeenschappen."

Persbericht over sepot bleef uit
Wat vervolgens gebeurde na de aanhouding is wat de familie en ook hoogleraar Brinkhoff nog het meeste steekt. Op 13 oktober leek tijdens het verhoor al duidelijk te zijn dat de 14-jarige jongen geen enkele link met de vlaggenverbranding kon hebben. Een week later op 20 oktober concludeerde het Openbaar Ministerie dat zelf officieel en seponeerde de zaak met een sepot01. Dat wordt zelden verstrekt en komt erop neer dat in het onderzoek 'feiten en/of omstandigheden naar voren zijn gekomen die ondubbelzinnig wijzen op de onschuld van betrokkene'.

De familie kreeg op 23 oktober een brief over het seponeren van de zaak tegen hun zoon. Maar waar de politie op 13 oktober de arrestatie van de jongen meteen bekendmaakte (zij het zonder persoonsgegevens), kwam er geen persbericht van het OM over het intrekken van de verdenking. Dat werd pas officieel bevestigd toen nieuwsblad Het Urkerland op 6 november melding maakte van een brief aan de vlaggenbezitters die aangifte deden. Daarin werd het sepot wel benoemd. Als Omroep Flevoland dat bericht op 7 november checkt bij het OM volgt pas een algemeen persbericht.

'Onbegrijpelijk en kwalijk'
Hoogleraar Brinkhoff snapt niet dat het OM 'zo lang wachtte om de zaak recht te zetten'. "Een sepot01 wordt zelden verstrekt en om dan zo op je te laten wachten, vind ik onbegrijpelijk. Het gaat in tegen de beleidsregels die bij het OM gelden. Als het OM actief de pers zoekt in een zaak en achteraf blijkt dat iemand ten onrechte als verdachte is aangemerkt, moet men dat actief ontkrachten. Zeker in een dorp waar de gemoederen hoog kunnen oplopen, moet je als overheid direct zeggen: dit gezin en deze jongen hebben niks met deze zaak te maken. Dat dit niet is gebeurd, vind ik kwalijk."

De Marokkaans-Nederlandse familie is nog altijd psychisch aangeslagen door de zaak en gezinsleden staan op de wachtlijst voor behandeling, schrijft het ND. Tegen de gemeente Urk loopt nog een civiele procedure. Mede door het onderzoek van het ND heeft het OM in juli van dit jaar laten weten dat de instantie toch gaat kijken of de advocaat en het gezin de oorspronkelijke processtukken van de zoon kunnen krijgen.

Reactie politie:
"In de aanloop naar de totstandkoming van het artikel hebben wij contact gehad met het Nederlands Dagblad en hebben wij in die zin meegewerkt aan het artikel. Het artikel in het Nederlands Dagblad beschrijft hoeveel impact de gebeurtenissen op het gezin heeft. We betreuren het dat zij nog steeds de gevolgen ervaren van wat er is gebeurd. In de periode dat deze casus op Urk speelde, was er vanuit de politie goed contact met het gezin. Toen heeft de teamchef ook aan het gezin aangegeven dat wij de impact die de gebeurtenissen op het gezin hebben, betreuren. Dit omdat wij als politie aan de lat staan voor de veiligheid van iedereen, ook voor het gezin. Dan is het pijnlijk dat een gezin uiteindelijk toch van Urk vertrekt."

"We reflecteren altijd op ons optreden en intern is deze casus uiteraard uitgebreid en meerdere keren besproken, ook in de driehoek. Dat we ons optreden verantwoorden, hoort ook bij een zelfbewuste politie. Het nu voorliggende artikel is de redactionele vertaling op basis van opgevraagde informatie, zoals diverse WOO-verzoeken én onder andere een gesprek met een politiemedewerker van het politiedistrict Flevoland, maar ook op basis van gesprekken met andere instanties buiten de politie. Wij laten die redactionele vertaling en de journalistieke verantwoording van dat artikel aan het Nederlands Dagblad."

Reactie Openbaar Ministerie:
"We begrijpen dat de aanhouding van de jongen een heftige gebeurtenis is geweest voor hem en zijn familie. Het OM betreurt de reactie van de omgeving hierop en de gevolgen daarvan. Wat wij kunnen delen is dat de gewezen verdachte op 13 oktober is aangehouden. Op 20 oktober heeft de officier van justitie, na uitgebreid onderzoek, beoordeeld dat de zaak werd geseponeerd. Dat betekent dat met terugwerkende kracht wordt geconstateerd dat de betreffende persoon ten onrechte als verdachte is aangemerkt. Dat betekent niet dat de aanhouding onrechtmatig was. Op het moment van aanhouding was er een verdenking tegen de gewezen verdachte."

"Uiteraard wordt de afdoeningsbeslissing, in dit geval de keuze om de zaak te seponeren, gedeeld met betrokkenen. De gewezen verdachte en de aangevers hebben deze informatie per brief ontvangen. Per zaak bekijken we of we daar actief over naar buiten treden met een persbericht. Dat is in dit geval niet gebeurd. Toen er persvragen over gesteld werden hebben we de informatie alsnog gedeeld."

Reactie gemeente Urk:
"De gemeente heeft het artikel gelezen. We voelen mee met het gezin. De veiligheid van onze inwoners vinden wij belangrijk. Voor iedereen. Op dit moment kunnen wij inhoudelijk niet verder ingaan op vragen, omdat er nog een civiele procedure tussen dit gezin en de gemeente loopt. In verband met deze lopende procedure willen wij niet meewerken aan het gepubliceerde artikel.